's Werelds Grootste Filmstudio Is een Leemloods naast de Sahara

Vijftien minuten buiten Ouarzazate, aan de weg naar Marrakech, ligt een ommuurd complex van leemstenen gevels midden in een vlakke, stenige woestijn dat er precies uitziet als een verzameling filmsets — want dat is het ook. Atlas Studios wordt al decennialang aangeduid als ‘s werelds grootste filmstudio qua oppervlakte, al hangt het exacte cijfer af van wie er telt: van ruwweg drie hectare voor het gebouwde complex tot elf hectare voor het bredere terrein, afhankelijk van de bron. Wat niet ter discussie staat, is de filmografie die op deze grond is gebouwd: een arena opgetrokken voor Gladiator, een tempel voor The Mummy, en straten die dienstdeden als Astapor en Pentos in Game of Thrones, allemaal nog overeind, in wisselende staat van onderhoud, op dezelfde lap woestijn.

Nederlanders die naar Marrakech reizen, vliegen doorgaans rechtstreeks met Transavia vanaf Amsterdam Schiphol (AMS–RAK, ongeveer 2 uur 50 minuten) — vandaar is Ouarzazate nog zo’n drie tot vijf uur over de weg. Dertig kilometer verderop doet de kasbah van Ait Benhaddou hetzelfde werk met veel minder kunstgrepen: een UNESCO-werelderfgoed-ksar van leemsteen torent boven een rivierbocht, waar nog een handvol families woont, en waar meer dan tachtig producties — van Lawrence of Arabia tot Game of Thrones — de echte muren gebruikten in plaats van nieuwe te bouwen. Samen verklaren de studio en de kasbah de bijnaam van Ouarzazate, “Ouallywood.” Deze gids behandelt wat er bij Atlas Studios nog echt te zien is, hoe het naburige CLA Studios in het geheel past, hoe een respectvol bezoek aan Ait Benhaddou er na de aardbeving van 2023 uitziet, en hoe je beide combineert in een reis vanuit Marrakech of een uitvalsbasis in Ouarzazate zelf.

Atlas Studios en CLA Studios: Twee Complexen, Één Eigenaar

Atlas Studios is geen rebranding van iets, en het is ook niet samengevoegd met een buur. Het is simpelweg het oudste van twee naast elkaar gelegen, apart gebouwde complexen aan de N9, zo’n vijf kilometer ten westen van het centrum van Ouarzazate. Ondernemer Mohamed Belghmi bouwde het in 1983; het Marokkaanse conglomeraat Sanam Holding kocht het in 1988 en opende in januari 2005 een tweede, kleiner complex ernaast onder de naam CLA Studios, met de Jeruzalem-set met drie plateaus uit Kingdom of Heaven. Sanam Holding noemt zichzelf tegenwoordig eigenaar van “de twee grootste filmstudio’s ter wereld,” wat een groot deel verklaart van waarom zoveel reisverslagen Atlas en CLA door elkaar halen: ze worden door dezelfde groep gerund, op hetzelfde ticket verkocht en op hetzelfde parcours bezocht, waardoor films — soms ten onrechte — worden toegeschreven aan welk van de twee een bron toevallig aannam.

Hoe groot het complex ook werkelijk is, in de praktijk bepaalt de begeleide rondleiding het bezoek, niet het papierwerk over het aantal hectare. Toegang is goedkoop en informeel: reserveren is doorgaans niet nodig, rondleidingen vertrekken elke 20 tot 40 minuten, en de recensies zijn oprecht gemengd — de meeste bezoekers omschrijven het als een de moeite waard tussenstop voor filmfans eerder dan een onmisbare hoofdattractie, met enkele interieurruimtes die merkbaar ruwer ogen dan de buitensets.

Wat Nog Overeind Staat: Gladiator, The Mummy en Westeros in het Zand

Wat er werkelijk nog te zien is, hangt af van welke sets weer, hergebruik en tijd hebben overleefd. De gladiatorenschool en slavenmarktgevels gebouwd voor Gladiator (2000) — inclusief de arena waar Russell Crowes Maximus trainde, in hitte die tijdens de opnames naar verluidt 45 graden bereikte — maken nog altijd deel uit van de standaardrondleiding. Datzelfde geldt voor de Egyptische tempel opgetrokken voor Asterix & Obelix: Missie Cleopatra (2002), restanten van de Tibetaanse kloosterset uit Kundun (1997), en de ommuurde, ongeveer 28.000 vierkante meter grote Jeruzalem-reconstructie gebouwd voor Ridley Scotts Kingdom of Heaven (2005) — later herschilderd en omgebouwd om dienst te doen als het oude “Numidië” in Gladiator II (2024). The Mummy (1999) gebruikte Atlas Studios als productiebasis, ook al werd de tempel van Hamunaptra zelf gebouwd bij Erfoud, zo’n 300 kilometer verderop.

Game of Thrones filmde de interieurs van Astapor en Pentos hier tijdens seizoen 3 en 4 (2013-2014), terwijl Ait Benhaddou, dertig kilometer verderop, dienstdeed als Yunkai tijdens Daenerys’ bevrijding van de Ontaarden. Elke set specifiek aan Atlas toeschrijven, in plaats van aan het kleinere buurcomplex CLA Studios, is waar veel reisgidsen slordig worden: de twee complexen liggen aan dezelfde weg en worden op hetzelfde ticket bezocht, en producties hebben beide gebruikt over vier decennia filmgeschiedenis heen. Behandel elke claim die een specifieke set aan het ene of het andere adres toewijst met enige scepsis, tenzij er een met naam genoemde bron bij staat.

Ait Benhaddou: De Kasbah Die Weigerde een Museum te Worden

Ait Benhaddou lijkt vanaf een afstand precies op een filmset: torens van rossig leemsteen gestapeld boven een rivierbocht, muren die bij zonsondergang goud kleuren. Dat is het niet. De meeste van de ongeveer negentig families die het dorp ooit huisvestte, verhuisden decennia geleden naar het “nieuwe dorp” aan de overkant van de Ounila-rivier, naarmate de rol van de plek als karavaanpleisterplaats voor de trans-Sahararoute vervaagde, maar vier tot zes families wonen tot op vandaag binnen de historische muren, herstuken elk seizoen de gevels en onderhouden de irrigatiekanalen. UNESCO plaatste de ksar in 1987 op de Werelderfgoedlijst, en die status is, samen met de inkomsten uit film en toerisme, een groot deel van wat de nederzetting ervan heeft weerhouden om de karavaanhandel in totale verlatenheid te volgen.

De aardbeving van Al Haouz in september 2023, met epicentrum zo’n 72 kilometer ten zuidwesten van Marrakech, veroorzaakte scheuren en gedeeltelijke instortingen van verschillende bovenste torens hier, naast veel zwaardere schade dichter bij het epicentrum. Restauratie loopt onder leiding van CERKAS, het Marokkaanse orgaan verantwoordelijk voor het behoud van de aardearchitectuur van de regio, in samenwerking met UNESCO en UNDP-steun onder een beheerplan dat doorloopt tot 2030 — verwacht wat steigers en toegangsbeperkingen in de bovenste delen. De toegang tot de ksar zelf is officieel gratis; de truc is de officiële ingang voorbij de brug te gebruiken in plaats van een tweede toegangspunt, waar sommige bezoekers melden dat hen een onofficiële vergoeding wordt gevraagd. Een handvol huis-musea binnen de muren, waaronder het zogeheten Cinemahuis, vraagt een bescheiden bedrag van 10 tot 50 MAD. Reken op twee tot drie ontspannen uren, en mik op vroege ochtend of late namiddag, wanneer het licht op het leemsteen er echt uitziet zoals op het scherm.

Daarheen Reizen: Marrakech, de Tizi n’Tichka-pas, of Ouarzazate als Uitvalsbasis

De weg vanuit Marrakech beslaat ongeveer 200 kilometer via de N9 en de Tizi n’Tichka-pas — op 2.260 meter de hoogst geasfalteerde bergpas van Noord-Afrika, en een trage rit vol haarspeldbochten die je beter kunt genieten dan afraffelen. Afhankelijk van verkeer en stops duurt het drieënhalf tot vijf uur per richting.

De meeste Viator-aanbiedingen bundelen Marrakech, Atlas Studios en Ait Benhaddou in één lange dag: ruwweg elf uur van deur tot deur, waarvan ongeveer zeven op de weg. Het werkt, maar veel reizigers en de meeste lokale gidsen raden af om dit in één dagtrip te proppen. Eén overnachting in Ouarzazate maakt van dezelfde route een ontspannen tweedaagse lus, met ruimte voor de Kasbah van Telouet, de Fint-oase, of gewoon beter licht voor foto’s bij Ait Benhaddou.

Wil je de pas liever niet zelf rijden, dan verbinden CTM en Supratours-bussen Marrakech met Ouarzazate in ongeveer vierenhalf tot vijf uur voor zo’n 120-185 MAD, en Royal Air Maroc vliegt een paar keer per week vanaf het kleine vliegveld van Ouarzazate (OZZ, acht kilometer van Atlas Studios) naar Casablanca. Grand-taxi’s rijden het traject Ouarzazate-Ait Benhaddou voor ongeveer 150-200 MAD retour inclusief wachttijd, en lokale groene bussen (lijnen 1 en 2, 4 MAD) rijden vanaf Avenue Mohammed V naar de studio’s.

Wanneer te Gaan: Seizoen, Ramadan en een Nieuwe Cinema City in Opkomst

Het aangename venster om Ouarzazate te bezoeken loopt ruwweg van oktober tot mei, waarbij april doorgaans als het beste moment geldt: dagtemperaturen rond de 27 graden, koelere nachten en het helderste licht om het leemsteen te fotograferen. De zomer is echt zwaar — juli haalt regelmatig bijna 40 graden, en dezelfde omstandigheden waar de crew tijdens de opnames van Gladiator mee te maken had (temperaturen liepen naar verluidt op tot 45 graden op de set) gelden net zo goed voor een bezoeker die door het studioterrein in de open lucht loopt. Winterdagen zijn mild, maar de nachten kunnen dicht bij het vriespunt komen, met een koude wind vanaf de Hoge Atlas.

Eén ding is niet de moeite van het inplannen waard: het centrale Cinemamuseum van Ouarzazate, tegenover de Kasbah Taourirt, is gesloten sinds een brand in juni 2024 een deel van de tentoongestelde sets beschadigde, zonder bevestigde heropeningsdatum op het moment van schrijven. Ondertussen groeit de industrie die het museum viert eerder dan dat ze krimpt. Op 27 juni 2026 startte het Marokkaanse ministerie van Jeugd, Cultuur en Communicatie de bouw van een nieuwe Internationale Cinema City aan de ingang van Ouarzazate — een project van ongeveer 240 miljoen dirham (zo’n USD 24-25 miljoen) op bijna 10,5 hectare, bedoeld om de regio eindelijk lokale postproductie- en trainingsfaciliteiten te geven die buitenlandse opnames historisch elders moesten zoeken. Er is nog geen opleveringsdatum bekendgemaakt.

Voorbij de Filmset: Doorreizen naar de Echte Sahara en het Rozendal

De eigen achtergrond van Ouarzazate grenst aan de woestijn maar is niet de eigenlijke Sahara — voor echte duinen trekken de meeste reizigers door naar Merzouga en de Erg Chebbi-duinen, drie tot vier uur verderop naar het zuidoosten, of naar Zagora. Een meerdaagse rondreis vanuit Marrakech loopt doorgaans via Ouarzazate en de Dadesvallei onderweg, met een nacht kamperen tussen de duinen voordat de lus zich sluit.

Dichter bij Ouarzazate putten de Dadesvallei, het Rozendal en de palmoase van Skoura uit hetzelfde ruwe materiaal als de filmsets: hetzelfde leem, dezelfde Berberse bouwtraditie, toegepast op nog bewoonde dorpen en werkende palmgaarden in plaats van filmdecors. Skoura verbouwt in het bijzonder nog altijd dadels en Damascener rozen, en de eigen Kasbah Amridil prijkte ooit op Marokkaanse bankbiljetten.

• Neem contant geld mee in MAD voor toegang tot de studio's, huis-musea van Ait Benhaddou en grand-taxi's — kaarten worden buiten hotels zelden geaccepteerd
• Gebruik de officiële ingang van Ait Benhaddou voorbij de brug, niet een tweede toegangspunt dat een onofficiële vergoeding vraagt
• Pak voor beide uitersten: zonbescherming voor het middaguur, een laag voor koude woestijnnachten buiten de zomer
• Check de data van Ramadan 2027 (ongeveer 8 februari tot 9 maart) als je begin maart reist, en plan je maaltijden daarop af
• Bevestig de heropeningsstatus van het Cinemamuseum van Ouarzazate voordat je het in je dagprogramma opneemt
• Overweeg één nacht in Ouarzazate in plaats van een enkele dagtrip van 11 uur vanuit Marrakech

Plan je reis met Pixidia

Pixidia leert hoe jij reist en helpt je een reis te bouwen die echt bij jou en je reisgenoten past.

Open de planner